Ruimte
Over de ruimte voor mensen om te functioneren
De Nieuwmarkt ooit gebouwd als eén van de toegangen tot Amsterdam. Een plein over de jaren heen gebruikt als marktplaats en feestterrein, plek voor ontmoeting en deportatie, parkeerterrein, tramhalte en toneel van buurtverzet. Omringd met een bebouwing die nauwelijks veranderd is. Maar wat eerst een poortgebouw was is nu een mediacentrum en een gemeentekantoor is bejaardencentrum geworden. Coffeeshops vervangen de koffiehuizen, de Aziatische keuken domineert het plein en terrasstoelen bezetten de randen en het midden. Bezoekers van buiten overstromen voortdurend het plein en verdringen de omwonenden naar de achtergrond. De naambordjes zijn zowel in het Nederlands als in het Chinees, en omwonenden organiseren feesten ter ere van Buddha en van de Koningin. Naast de exotische gerechten worden stamppot en sudderlapjes geserveerd. Een voortdurend varierend aanbod in een ruimte gewild bij bewoners en bezoekers.
Zonder ruimte is een mens nergens. Het geeft vrijheid om te bewegen, nodigt en daagt uit, het vormt een platform en een achtergrond en bepaalt voor een groot deel het scenario van denken en handelen. Dan geldt voor de tastbare, zichtbare ruimtes, al dan niet omsloten door muren en daken. Kamers en gebouwen, maar ook straten, pleinen, landerijen, lucht en watervlaktes. Maar niet alleen dat, vooral ook wat die ruimtes bevatten aan mensen, bronnen en mogelijkheden. Alles wat we er tegen kunnen komen of men het wil of niet. Waar vandaan moet worden gehaald wat nodig is om het leven te leiden en te functioneren zoals men wil.
Die ruimte beslaat de woning en zijn omgeving maar ook de werkplek en de plaatsen voor ontspanning, verzorging, kennisverwerving en cultuur, avontuur en inspiratie. Soms zijn die dichtbij te vinden, soms verder weg, in sommige gevallen zelfs ver over de grenzen. Ieder heeft zijn eigen ruimte bestaande uit een netwerk van plaatsen waar aan behoeften voldaan kan worden, allang naar gelang middelen en mogelijkheden.
Voor de een is die ruimte groter dan voor de ander, voor de een is het voldoende, voor sommigen te groot, maar vaak is het te klein en beperkend of beknellend. En wat in die ruimte beschikbaar is wordt voor een groot deel door anderen bepaald. Daarbij spelen andere belangen en behoeften een rol, zoals winst, macht of “het algemeen belang”. En daarmee komen de anderen waarmee de ruimte gedeeld wordt in het geding.
Het is bijna onmogelijk je eigen ongedeelde ruimte te hebben, altijd zijn er anderen die er ook binnen kunnen of zijn, of er invloed op hebben. En ook zij zijn daar niet voor niets, maken gebruik van die ruimte voor hun eigen manier van leven. Die is vaak anders en leidt daardoor ook tot een ander gebruik. En dat betekent concurrentie en competitie om de beschikbare ruimte en wat die te bieden heeft, zeker als het allemaal beperkt en onvoldoende is. Machtsstrijd waarbij de partijen met de meeste mogelijkheden en middelen de beste kansen lijken te hebben.
Het uitbreiden en behouden van een eigen ruimte om te leven zijn belangrijke drijfveren in een mensenleven. Een kind worstelt van de wieg naar de wereld en de oudere vecht tot de laatste snik voor het behoud van de eigen leefwereld. In de tussentijd wordt voortdurend een balans gezocht tussen het behoud van de eigen vertrouwde ruimte en het verwerven van nieuwe. Een evenwicht dat voortdurend wordt verstoord door nieuwe, onuitgenodigde, binnendringers. Die gewenste of ongewenste veranderingen met zich meebrengen en steeds weer nieuwe uitdagingen betekenen waarop gereageerd moet worden.
Amsterdam, september 2007