Onderstaand is geschreven als bijdrage aan het eindverslag van het werk van een amsterdams bouwbrigade in twee boerencoöperaties in Nicaragua in 1985.
ZEVEN HOLLANDSE JONGENS IN DE ONTWIKKELINGSHULP
Een zondagmiddag in Matagalpa, twee leden van de groep raken verzeild in de wijk Walter Mendoza. Ze worden aangesproken op straat: 'Holandeses?' 'Si, Holandeses...' Rum wordt aangeboden. Vriendschap betuigd.
Barrio Walter Mendoza is de wijk waar een bouwgroep uit Tilburg een school heeft neergezet. We bezichtigen de school: mooi, goed gebouwd. Maar vooral zijn we geroerd door de goede herinnering die de mensen daar aan de Nederlanders hebben. Het geeft een extra betekenis aan ons werk in Oro Verde en El Cebollal. Een gevoel bij het prozaïsche antwoord op de vraag wat voor zin ons werk heeft gehad: 'Met onze hulp zijn een gebouw en een aantal huizen eerder en goedkoper (af)gebouwd.'
Jaap en Antonio gezeten op de boom van
de ossekar.
We beseffen dat hulpprojekten ook nog een morele opsteker kunnen zijn, zeker in tamelijk geïsoleerde coöperaties in de bergen. Ook voor ons is het leven en werken met mensen die kollektief hun leven vorm geven heel inspirerend geweest.
Omdat we voor de financiering van onze reis de nogal ongebruikelijke vorm van de bedelbrief aan vrienden en kennissen hebben gekozen, verplichten we onszelf tot een zo goed mogelijke verslaggeving en verantwoording. Het is pas voorbij als we alles verteld hebben. En hiermee beginnen de problemen.
Zoals voor ons vertrek bijna niemand in staat was een goed beeld op te roepen van wat ons in Nicaragua te wachten zou staan, zo is het voor ons bijna onmogelijk volledig verslag te geven van wat we daar hebben aangetroffen. In de eerste reisbrieven, die hier aan de hand van onze berichten zijn samengesteld, wordt al veel verteld over de schok die de eerste weken van ons verblijf ons gaven.
Bejardo, derde van rechts, wilde eigenlijk
alleen met Clementine, zijn vriendin op de
foto.
Over hitte, sober eten, vlooien en andere dreigingen kan verteld worden, maar je realiseert je pas echt wat het betekent als je er iedere dag middenin zit.
Hoe de coöperaties werken en welke problemen daarbij een rol spelen, kom je pas later achter. Tegelijkertijd werden we ook nog stevig met onszelf geconfronteerd.
Door reeds in Oro Verde aanwezige Nederlanders werd verbaasd gekonstateerd dat we als een stoomwals van start gingen en werden we gewaarschuwd: dat houden jullie niet vol! Maar juist ons werk gaf waarschijnlijk het houvast om ons daar staande te houden.
Later zakte ons tempo ook wel en niet alleen door gebrek aan materiaal. Angst, heimwee en isolement drukten een stempel op het funktioneren van de groep. Ook de neiging om het sober eten in de bergen te kompenseren met holle bolle gijs-gedrag in Esteli leverde regelmatig ziekmeldingen wegens diarree op. Al met al was het daar zwaarder dan we ons hier voorgesteld hadden.
De norm die we onszelf gesteld hadden om minimaal twee maanden te werken hebben we eigenlijk niet gehaald.
Revolutie, nou en?
Toch is de reis voor ons geslaagd en niet alleen door het werk dat we geklaard hebben. Door wat we daar gehoord, gezien en meegemaakt hebben begrijpen we veel beter van wat er in Nicaragua aan de hand is. In veel publikaties wordt gepolemiseerd over de vraag of de Sandinistische revolutie goed of fout is, of ze te burgerlijk of te communistisch is. Een wereldvreemde discussie. De revolutie was onvermijdelijk. Ze is bevochten door mensen met duidelijke ideeën over het bestaan dat ze wilden opbouwen.
Alfredo, de voorzitter van
de coöperatie
A. C . Sandino met Noëlla,
zijn vrouw,
en hun zoon in de keuken
Steeds talrijker werden de verhalen over corruptie en de 'carrieristos' die in feite een sta in de weg zijn bij de opbouw.
Direct na aankomst in Managua hadden we een gesprek met een Nederlandse ontwikkelingswerker. Een uitgebreide verhandeling over de vaak voorkomende tegenstellingen tussen de coöperaties en de ministeries besloot hij met de raadgeving: 'Kies altijd de kant van de campesinos'. Daar waren we mooi klaar mee. Toch is dat uiteindelijk steeds het beste uitgangspunt gebleken. Ondanks alle goede bedoelingen gaan de ontwikkelingsministeries en ook buitenlandse hulpverleners daarmee vaak de mist in. Onderhandelingen over hulpverleningsprojekten spelen zich te veel af in kantoren in Esteli of Managua, waarbij een bezoek aan de coöperaties slechts als een illustratie wordt gezien.
Moncho en de familie - zes kinderen - voor
hun 'huis'
We hebben op het land de Nicaraguaanse revolutie van nabij leren kennen en dat heeft diepe indruk op ons gemaakt. Vanuit een schamel bestaan worden alle mogelijkheden aangegrepen ondanks de zware belemmeringen door de schaarste en de oorlog. De coöperaties zijn niet alleen produktie-eenheden, maar kernen van waaruit het land verder ontwikkeld wordt; die ook een rol spelen bij de opbouw van het onderwijs, de gezondheidszorgen het transportsysteem. En zeker moeten we de rol bij de beveiliging van het land niet vergeten.
Een groep militairen, net terug uit de bergen.
In de rij voor de keuken.
De voortdurende dreiging noodzaakt de boeren om naast de ploeg ook het geweer te hanteren. Een situatie die ons méér een veilig gevoel gaf dan een bescherming door het soort leger dat wij hier bijvoorbeeld kennen. Alhoewel we eerst een keer in een 'hinderlaag' van de boeren-vigilancia moesten lopen, voordat we er volledig vertrouwen in kregen.
De manier waarop de verdediging van Nicaragua is georganiseerd gaat ervan uit dat de mensen het zelf moeten doen. Op het land en in de steden zijn de geweren uitgedeeld en doorgeladen. Het onderscheid tussen Het geregelde leger en bewapende burgers is vervaagd en overal (ook bij kritici van het beleid) konstateerden we vastbeslotenheid om iedere inmenging van Somozisten en van de Verenigde Staten tot het uiterste te bestrijden. Een houding die voor je gaat leven als je de verhalen hoort over de aanval op Oro Verde en de slag om Tayacan. En zeker als je de verhalen hoort over de jarenlange strijd tegen Somoza.
Al met al een sfeer waarin ons leven in Amsterdam behoorlijk werd gerelativeerd en ons ook nu nog vreemd aan doet kijken tegen onze omgeving hier. We willen allemaal wel een keer terug om te zien hoe de coöperaties zich verder ontwikkelen en om eventueel te helpen bij de opbouw. Op de een of andere manier willen we een vervolg aan onze reis geven. In ieder geval door het resterende geld een goede bestemming binnen de coöperaties te geven, maar ook door over onze ervaring te vertellen. Een goede manier daarvoor te vinden is voor ons, bouwers, nog wel eens een probleem.
Misschien zullen we ook nog wel eens een beroep doen op de mensen die onze reis mogelijk maakten, als er vanuit Miraflor om hulp wordt gevraagd. Dat durven we omdat de geldinzamelingsaktie zo wonderwel is geslaagd. Achteraf zijn we heel blij, dat we deze manier hebben gekozen. Niet alleen omdat het resultaat zo hoog was, maar zeker ook omdat het voor ons een extra betekenis aan ons werk gaf.
Mensen uit de Nieuwmarktbuurt, vrienden en familie gaven ons geld omdat ze ons kennen en vertrouwen. Wij waren geen anonieme gift aan Nicaragua maar werden erop uit gestuurd door mensen die ons steeds weer zouden vragen of we ons best wel hadden gedaan. Dat heeft regelmatig een rol gespeeld bij beslissingen die we daar moesten nemen. We hebben ons best gedaan. Het had meer kunnen zijn, maar daarvoor hebben wc onszelf misschien te vaak in de weg gelopen.